Trong số đó, Chùa Hang, tên chữ Hương Nghiêm Tự, là điểm đến đặc biệt, hiếm có bởi sự kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên với giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh. Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, Chùa Hang còn là một "bảo tàng sống" lưu giữ dấu ấn hàng trăm năm lịch sử của quê hương Tuyên Quang, trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước.
Ngôi cổ tự gần 500 năm tuổi giữa lòng núi đá
Chùa Hang tọa lạc tại tổ dân phố 26, phường An Tường, tỉnh Tuyên Quang. Theo các tư liệu lịch sử, chùa được xây dựng vào năm Đại Chính thứ 8 (1537) dưới triều Mạc Thái Tông (Mạc Đăng Doanh), đến nay đã gần năm thế kỷ tồn tại. Đây là một trong những ngôi chùa cổ có niên đại sớm nhất của tỉnh Tuyên Quang.
Điều tạo nên sự khác biệt của Chùa Hang chính là toàn bộ không gian thờ tự được đặt trong một hang đá tự nhiên dưới chân núi Hương Nghiêm. Hang động có chiều sâu khoảng 50 mét, nơi rộng nhất gần 30 mét, với hai mái vòm lớn được thiên nhiên kiến tạo qua hàng nghìn năm. Trên các vách đá là vô số nhũ đá mang nhiều hình dáng kỳ thú, tạo nên khung cảnh vừa huyền ảo, vừa linh thiêng. Ở giữa lòng hang nổi bật một khối đá lớn tựa như con thuyền đang lướt sóng, trở thành điểm nhấn độc đáo khiến nhiều du khách thích thú khám phá.
Trên đỉnh núi là khu vực Đàn Tế Trời cùng nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, tạo nên không gian thanh tịnh, mát mẻ quanh năm. Từ trên cao, du khách có thể phóng tầm mắt ngắm nhìn dòng sông Lô hiền hòa cùng cảnh quan thiên nhiên thơ mộng của phường An Tường.
Di tích lưu giữ nhiều giá trị lịch sử quý báu
Không chỉ hấp dẫn bởi vẻ đẹp thiên nhiên, Chùa Hang còn là di tích có giá trị lịch sử đặc biệt. Ngay trước cửa chùa hiện vẫn còn lưu giữ tấm bia đá “Hương Nghiêm tự bi” được khắc trực tiếp trên vách đá vào năm 1537. Đây là một trong những tư liệu thành văn quý hiếm của thế kỷ XVI còn được bảo tồn tại Tuyên Quang, phản ánh quá trình hình thành ngôi chùa, công đức của các bậc tiền nhân và giá trị văn hóa, tín ngưỡng của vùng đất này. Ngoài ra, chùa còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như tượng Phật bằng đồng, hương án, giá đọc văn tế và nhiều hiện vật có niên đại hàng trăm năm.
Đặc biệt, Chùa Hang còn ghi dấu nhiều sự kiện quan trọng trong lịch sử cách mạng của tỉnh. Ngày 3/2/1941 (tức mùng 8 tháng Giêng năm Tân Tỵ), tại lễ hội Chùa Hang, Chi bộ Mỏ Than – Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức rải truyền đơn tuyên truyền đường lối cách mạng, vận động Nhân dân đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong phong trào cách mạng của địa phương.
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhờ địa hình kín đáo và thuận lợi, Chùa Hang được lựa chọn làm nơi cất giấu, lắp ráp, sửa chữa hai chiếc máy bay đầu tiên của Không quân Việt Nam trước khi chuyển lên sân bay Soi Đúng. Từ năm 1951 đến năm 1976, nơi đây còn là kho chứa vũ khí, đạn dược của Trạm Vận tải và Trung đoàn 331 phục vụ chiến trường, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.
Không gian tâm linh giữa thiên nhiên kỳ vĩ
Trải qua gần 500 năm, Chùa Hang vẫn là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của đông đảo tăng ni, phật tử và Nhân dân trong vùng.
Điểm đặc biệt của ngôi chùa là không gian hoàn toàn hòa quyện với thiên nhiên. Tiếng chuông chùa ngân vang giữa núi rừng, những khối nhũ đá muôn hình vạn trạng, không khí mát mẻ quanh năm cùng ánh sáng tự nhiên len qua cửa hang tạo nên một khung cảnh thanh tịnh, linh thiêng hiếm nơi nào có được.
Đến với Chùa Hang, du khách không chỉ dâng hương lễ Phật cầu bình an mà còn được trải nghiệm cảm giác thư thái giữa thiên nhiên, khám phá vẻ đẹp của hang động, lưu giữ những bức ảnh ấn tượng và tìm hiểu những giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Tuyên Quang.
Lễ hội Chùa Hang – Nét đẹp văn hóa đầu xuân
Lễ hội Chùa Hang được tổ chức hằng năm vào ngày mùng 8 tháng Giêng âm lịch, là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của địa phương. Trong những ngày lễ hội, đông đảo tăng ni, phật tử, Nhân dân và du khách thập phương về dâng hương, cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống bình yên.
Điểm nhấn của lễ hội là Lễ rước nước từ sông Lô, lễ cầu an cùng nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian truyền thống, tạo nên không khí vui tươi, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Đây cũng là dịp để quảng bá hình ảnh quê hương, con người An Tường đến với du khách gần xa.
Điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch An Tường
Ngày nay, Chùa Hang không chỉ là nơi gìn giữ đời sống tâm linh mà còn là điểm đến hấp dẫn của du lịch văn hóa – lịch sử – sinh thái.
Từ trung tâm phường An Tường, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến chùa bằng ô tô hoặc xe máy. Đường giao thông thuận tiện, cảnh quan thiên nhiên trong lành, kết hợp với hệ thống các di tích lịch sử, văn hóa lân cận như Thành nhà Bầu, bến Bình Ca và các điểm du lịch trên địa bàn tạo nên hành trình khám phá giàu trải nghiệm.
Đến với Chùa Hang, mỗi du khách không chỉ được chiêm bái chốn thiền môn linh thiêng mà còn có cơ hội cảm nhận vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên, tìm hiểu lịch sử hào hùng của dân tộc và thêm yêu những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương Tuyên Quang.
Thông tin dành cho du khách:
1. Địa chỉ: Chùa Hang (Hương Nghiêm Tự), tổ dân phố 26, phường An Tường, tỉnh Tuyên Quang (trước đây là thôn Phúc Lộc A, xã An Khang, tỉnh Tuyên Quang).
2. Giá trị nổi bật
+ Ngôi chùa cổ xây dựng năm 1537, gần 500 năm tuổi.
+ Kiến trúc độc đáo nằm hoàn toàn trong hang đá tự nhiên.
+ Lưu giữ bia đá "Hương Nghiêm tự bi" – tư liệu quý của thế kỷ XVI.
+ Gắn với nhiều sự kiện lịch sử cách mạng và kháng chiến của tỉnh Tuyên Quang.
+ Là điểm du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh hấp dẫn của phường An Tường.
3. Hướng dẫn di chuyển
Từ trung tâm phường An Tường, du khách di chuyển theo tuyến đường hướng về khu vực tổ dân phố 26 (trước đây là thôn Phúc Lộc A, xã An Khang, tỉnh Tuyên Quang) khoảng 10–15 phút là đến Chùa Hang. Tuyến đường được trải nhựa, giao thông thuận tiện, có biển chỉ dẫn đến di tích. Khu vực trước cửa chùa có không gian để xe, tạo điều kiện thuận lợi cho Nhân dân và du khách đến tham quan, chiêm bái, vãn cảnh và khám phá vẻ đẹp độc đáo của ngôi chùa nằm trong lòng hang đá tự nhiên.
4. Trải nghiệm không nên bỏ lỡ
* Chiêm bái, cầu bình an tại Chùa Hang.
* Khám phá hệ thống hang động và nhũ đá tự nhiên.
* Tham quan bia đá cổ "Hương Nghiêm tự bi".
* Chinh phục Đàn Tế Trời trên đỉnh núi và ngắm cảnh sông Lô.
* Tham dự Lễ hội Chùa Hang vào dịp đầu xuân để cảm nhận không gian văn hóa truyền thống đặc sắc của địa phương.
Một số hình ảnh của chùa Hang:
Lễ hội chùa Hang dịp đầu năm mới.
Các đại biểu và đông đảo Nhân dân cùng du khách tham dự Lễ hội.
Lãnh đạo phường An Tường phát biểu tại buổi Lễ.
Trụ trì chùa Hang phát biểu tại buổi Lễ.
Lễ rước nước từ sông Lô.
Nghi thức rước nước từ cổng vào trong chùa thắp hương.
Nhân dân và du khách tham gia trò chơi đi bịt mắt đập niêu tại Lễ hội.
Nhân dân và du khách tham gia trò chơi bịt mắt bắt vịt tại Lễ hội.
