Đoàn viên thanh niên phối hợp với lực lượng Công an đến tận hộ dân hướng dẫn người dân thực hành kỹ năng số
Từ nỗi sợ “bấm nhầm” đến bài toán khoảng cách số
Một buổi sáng tại nhà văn hóa tổ dân phố 23, bà Nguyễn Thị Hòa loay hoay trước chiếc điện thoại để tích hợp giấy tờ trên VNeID. Dù đã cầm sẵn thẻ căn cước gắn chíp, bà vẫn ngần ngại chạm vào màn hình vì “sợ bấm nhầm”. Ngồi bên cạnh, một đoàn viên trẻ kiên nhẫn hướng dẫn từng thao tác, từ lựa chọn chức năng đến quét mã QR. Thay vì cầm điện thoại làm hộ, người đoàn viên để bà tự thao tác và chỉ hướng dẫn khi gặp vướng mắc.
Câu chuyện của bà Hòa không phải cá biệt. Tại nhà văn hóa tổ dân phố 23, sự e ngại trước công nghệ vẫn là tâm lý của không ít người cao tuổi. Có người mang theo cuốn sổ nhỏ sờn gáy, trong đó ghi tỉ mỉ mật khẩu để “dò” theo từng chữ. Không khí trở nên rộn ràng khi một thao tác thành công rồi lại lặng đi trước những ánh mắt chờ đợi ở màn hình tiếp theo.
Thực tế ấy cho thấy khoảng cách số không chỉ nằm ở việc có hay không có thiết bị thông minh, mà còn ở khả năng sử dụng thiết bị đó. Nhiều người đã quen với việc mang điện thoại đến nhờ đoàn viên “làm hộ” vì sợ sai, sợ ảnh hưởng tài khoản. Trước mỗi bước xác thực hay gửi hồ sơ trực tuyến, câu hỏi “Bấm ở đây phải không?” vẫn thường xuyên được nhắc lại.
Nếu chỉ dừng ở tuyên truyền tập trung hoặc phát tài liệu hướng dẫn, những vướng mắc rất cụ thể như quên mật khẩu, nhận mã OTP, xác thực tài khoản hay thao tác trên dịch vụ công vẫn có thể trở thành những “rào cản vô hình”.
Bởi vậy, bài toán đặt ra ở cơ sở không chỉ là làm thế nào để người dân biết đến chuyển đổi số, mà quan trọng hơn là giúp họ có khả năng tự tham gia vào quá trình chuyển đổi số. Đó cũng chính là khoảng cách phải được rút ngắn nếu muốn những mục tiêu lớn trong nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống.
Khi chủ trương được cụ thể hóa bằng việc “gõ từng nhà”
Đúng 8 giờ sáng, nhà văn hóa tổ dân phố 23 nhộn nhịp với hàng chục chiếc điện thoại thông minh đặt cạnh những thẻ căn cước gắn chíp. Chị Nguyễn Thanh Vân - Tổ phó Tổ công nghệ số cộng đồng - lật giở cuốn sổ tay, phân loại từng trường hợp: hộ cần kích hoạt định danh, hộ chưa biết sử dụng dịch vụ công. Đứng cạnh chị, bác Tổ trưởng dân phố lướt nhanh hồ sơ rồi chỉ về phía một người cao tuổi đang ngập ngừng: “Bác vào đây, các cháu thanh niên hướng dẫn là làm được ngay”. Thay vì bắt đầu bằng những bài thuyết trình dài, hoạt động bắt đầu bằng thao tác trực tiếp trên chính thiết bị của người dân.
Sau khi hỗ trợ tại điểm tập trung, chị Vân cùng các “Trợ lý số” lại xách túi tài liệu, rẽ vào những con ngõ nhỏ, đến tận những hộ có người già yếu, khó khăn trong việc di chuyển. Tại hiên một ngôi nhà, người dân vẫn là người trực tiếp cầm máy, nhập mật khẩu, lựa chọn chức năng. “Chúng tôi quy ước tuyệt đối không làm thay. Chỉ khi bà con tự tay lướt, tự tay nhìn thấy kết quả, họ mới thực sự làm chủ được công nghệ”, chị Vân chia sẻ.
Một nguyên tắc tưởng chừng rất nhỏ lại tạo nên sự khác biệt. Làm thay có thể giúp hoàn thành nhanh một thủ tục. Nhưng nếu người dân vẫn phải tìm người hỗ trợ ở lần tiếp theo, khoảng cách kỹ năng vẫn còn nguyên. Vì vậy, mục tiêu của cách làm này không phải chỉ là hoàn thành một hồ sơ, mà là giúp người dân hình thành một kỹ năng có thể sử dụng nhiều lần.
Từ đó, “Bình dân học vụ số 360” từng bước được triển khai tại 27 tổ dân phố, với 05 đội hình tình nguyện, 120 đoàn viên và 150 Trợ lý số cộng đồng. Ở đây, lực lượng thanh niên phát huy được lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, tinh thần tình nguyện và khả năng bám địa bàn. Từ điểm hỗ trợ tập trung đến từng hộ gia đình, vai trò của tổ chức Đoàn không chỉ thể hiện ở việc tuyên truyền chủ trương mà còn ở khả năng chuyển những mục tiêu chung thành những việc cụ thể, dễ tiếp cận đối với người dân.
Không làm thay để người dân thực sự làm chủ
Ngay hiên nhà nhỏ phía cuối ngõ tổ dân phố 23, bà Hòa chăm chú lướt màn hình điện thoại. Không còn vẻ lúng túng ban đầu, bà đã có thể truy cập hệ thống định danh điện tử mà không cần chờ con trai đi làm về hỗ trợ. Sự thay đổi đáng chú ý không chỉ nằm ở một thao tác trên chiếc điện thoại, mà ở tâm thế của người sử dụng: từ e ngại, phụ thuộc sang chủ động.
Đoàn viên thanh niên hướng dẫn từng thao tác để người dân trực tiếp từng bước tự sử dụng các tiện ích số
“Bây giờ tôi có thể tự làm, không phải nhờ con trai nữa”, bà Hòa phấn khởi nói. Nếu coi chuyển đổi số chỉ là câu chuyện về công nghệ, sự thay đổi ấy có thể rất nhỏ. Nhưng dưới góc nhìn dân vận, đó lại là kết quả có ý nghĩa: người dân từ chỗ chờ được hỗ trợ đã từng bước có khả năng tự giải quyết công việc của chính mình.
Đoàn viên thanh niên hướng dẫn từng thao tác để người dân trực tiếp từng bước tự sử dụng các tiện ích số
Đó cũng là điểm gặp nhau giữa “Bình dân học vụ số” với yêu cầu đổi mới phương thức vận động quần chúng trong giai đoạn mới: không dừng lại ở tuyên truyền để dân biết, mà phải giúp dân hiểu, dân tham gia và dân có khả năng tự làm.
Tinh thần ấy càng có ý nghĩa trong bối cảnh Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 về “Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới”. Chỉ thị đặt yêu cầu chuyển mạnh việc học tập theo Bác sang thực hành thường xuyên, thiết thực, gắn với hiệu quả thực thi nhiệm vụ và kết quả phục vụ Nhân dân; đề cao phương pháp làm việc gần dân, sát dân, vì dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.
Từ thực tiễn có thể thấy, việc học tập, thực hành theo Bác không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn. Đó có thể là sự kiên trì của một đoàn viên khi hướng dẫn người cao tuổi từng thao tác; là những bước chân đến tận hộ dân thay vì chờ người dân tìm đến; là việc không lựa chọn cách dễ nhất là “làm hộ”, mà dành thời gian để người dân hiểu và tự thực hiện.
Đoàn viên thanh niên, các lực lượng và Nhân dân cùng tham gia thực hành, phổ cập kỹ năng số tại địa bàn dân cư
Ở phường An Tường, học Bác trong chuyển đổi số không phải là làm thay cho dân, mà là kiên trì giúp dân biết cách tự làm. Khi cách làm ấy trở thành phương pháp thường xuyên, “Bình dân học vụ số” không chỉ là một hoạt động phổ cập công nghệ, mà còn trở thành môi trường để cán bộ, đoàn viên thực hành tinh thần gần dân, trọng dân và phục vụ Nhân dân bằng những việc cụ thể.
Lấy sự trưởng thành số của người dân làm thước đo
Từ những trường hợp như bà Hòa, hiệu quả của mô hình dần được thể hiện bằng những con số cụ thể.
Theo số liệu trong tác phẩm, đến nay mô hình đã hỗ trợ hơn 7.200 người được phổ cập kỹ năng số, trực tiếp giúp người dân thực hiện thành công 4.320 hồ sơ trực tuyến; tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến của phường đạt 50,8%, với 3.500 người bắt đầu hình thành năng lực số. Những con số ấy cho thấy quy mô triển khai, nhưng chưa phải là toàn bộ giá trị của mô hình.
Đằng sau mỗi hồ sơ được thực hiện là quá trình một người dân vượt qua tâm lý e ngại, hình thành kỹ năng và thay đổi thói quen khi tiếp cận dịch vụ công.
Từ góc độ đó, hiệu quả không chỉ nên được nhìn bằng số lượng hồ sơ hoàn thành, mà còn bằng khả năng người dân có thể tự thực hiện ở lần tiếp theo.
Cách nhìn ấy cũng phù hợp với tinh thần của Chỉ thị 07-CT/TW khi yêu cầu lấy sản phẩm, chất lượng, hiệu quả công việc và sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo việc học tập, thực hành theo Bác. Một chủ trương vì thế không chỉ được đánh giá bằng bao nhiêu cuộc tuyên truyền, bao nhiêu lượt hỗ trợ hay bao nhiêu hồ sơ hoàn thành. Điều quan trọng hơn là nó đã tạo ra thay đổi gì trong nhận thức, kỹ năng và khả năng tham gia của Nhân dân. Khi một người từng phải nhờ người khác thao tác nay có thể tự thực hiện công việc của mình trên môi trường số, mục tiêu chuyển đổi số đã được cụ thể hóa thành một thay đổi có thể nhìn thấy trong đời sống.
Sức trẻ trong dòng chảy dân vận số
“Bình dân học vụ số 360” không phải câu chuyện của riêng lực lượng thanh niên. Theo nội dung tác phẩm hiện có, mô hình có sự phối hợp giữa Mặt trận Tổ quốc, Công an, các tổ dân phố, trong đó thanh niên là lực lượng nòng cốt trực tiếp hỗ trợ người dân. Chính sự phối hợp ấy tạo nên một mạng lưới gần dân hơn: tổ dân phố nắm từng hộ; lực lượng Công an hỗ trợ những nội dung liên quan định danh điện tử; Mặt trận và các đoàn thể tập hợp, vận động Nhân dân; thanh niên phát huy sở trường công nghệ và khả năng hướng dẫn trực tiếp.
Sự phối hợp giữa các lực lượng góp phần đưa kỹ năng số và các tiện ích số đến gần hơn với người dân
Từ một mô hình hỗ trợ kỹ năng số, có thể nhận ra một bài học rộng hơn trong việc đưa nghị quyết về cơ sở: cấp ủy xác định đúng vấn đề, các tổ chức trong hệ thống chính trị cùng tham gia, lực lượng phù hợp được phát huy sở trường và người dân được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình thực hiện. Bản chất “khéo” của cách làm không nằm ở việc thanh niên làm được bao nhiêu thủ tục thay cho dân, mà ở chỗ từng bước thay đổi cách người dân tiếp cận công nghệ.
Từ “làm giúp dân” sang “hướng dẫn dân tự làm”. Từ “tuyên truyền về chuyển đổi số” sang “thực hành chuyển đổi số”. Từ “người dân thụ hưởng” sang “người dân làm chủ”. Đó cũng là cách để công tác dân vận trong môi trường số đi vào chiều sâu.
Khi nghị quyết hiện diện dưới mỗi mái nhà
Nắng chiều nhạt dần. Bên hiên nhà, bà Hòa thong thả mở VNeID, tự tra cứu thông tin mà không cần người hỗ trợ. Đi ngang qua ngõ, chị Vân mỉm cười khi chứng kiến sự tự tin ấy sau những ngày “cầm tay chỉ việc”. Từ một người từng sợ “bấm nhầm” đến một công dân có thể tự thao tác trên môi trường số là một khoảng cách không dài về địa lý, nhưng cần cả quá trình thay đổi về nhận thức và kỹ năng. Ở đó, giá trị của “Bình dân học vụ số 360” không chỉ nằm ở số lượng hồ sơ được thực hiện. Điều quan trọng hơn là từng bước hình thành những người dân có khả năng tự tiếp cận, tự sử dụng và tự hưởng lợi từ các tiện ích số.
Cũng từ thực tiễn ấy, việc học tập và thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp,
phong cách Hồ Chí Minh có thêm một biểu hiện cụ thể trong điều kiện mới: gần dân bằng hành động, phục vụ dân bằng sản phẩm, lấy kết quả thực chất trong cuộc sống của Nhân dân làm thước đo.
Khi cán bộ, đoàn viên không chỉ nói để dân nghe mà trực tiếp xuống cơ sở cùng dân tháo gỡ khó khăn; khi người dân từ chỗ cần “làm hộ” trở thành người có thể tự làm, chủ trương của Đảng đã vượt khỏi những trang văn bản để trở thành hành động trong đời sống. Và đôi khi, dấu hiệu sinh động nhất cho thấy một nghị quyết đang thực sự đi vào cuộc sống lại bắt đầu từ điều rất nhỏ: một người dân đủ tự tin tự tay mở “cánh cửa số” của chính mình.
BÀI DỰ THI GIẢI BÚA LIỀM VÀNG CỦA TÁC GIẢ NGUYỄN THANH VÂN - BÍ THƯ ĐOÀN PHƯỜNG AN TƯỜNG, TỈNH TUYÊN QUANG
