Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định, thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư có chung địa bàn cư trú trong một khu vực thuộc phạm vi một xã, phường, đặc khu.
Đây là nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và rộng rãi để phát huy các hình thức hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư; tổ chức để nhân dân thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước.
Thôn được tổ chức ở xã; tổ dân phố được tổ chức ở phường. Việc tổ chức thôn, tổ dân phố ở đặc khu do HĐND đặc khu hoặc UBND đặc khu (nơi không tổ chức cấp chính quyền địa phương) quyết định phù hợp với đặc điểm đô thị, nông thôn của từng đặc khu.
Chính phủ cũng quy định, thôn có trưởng thôn; tổ dân phố có tổ trưởng tổ dân phố là người hoạt động không chuyên trách ở cơ sở.
Ngoài chức danh trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố, căn cứ yêu cầu nhiệm vụ, đặc điểm địa bàn và khả năng cân đối của ngân sách địa phương, HĐND tỉnh quyết định bố trí các chức danh người tham gia hoạt động ở thôn, tổ dân phố để hỗ trợ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố hoặc thực hiện các hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư.
Nhiều tiêu chí mới được đặt ra khi chọn trưởng thôn, tổ dân phố (Ảnh minh họa: Sơn Nguyễn).
Việc bầu cử, cho thôi làm nhiệm vụ trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thực hiện theo quy định của Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở và Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Trong trường hợp thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố, hoặc trường hợp khuyết trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố thì UBND xã chỉ định trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố lâm thời để điều hành hoạt động của thôn, tổ dân phố cho đến khi bầu được trưởng thôn trong thời hạn không quá 6 tháng kể từ ngày có quyết định chỉ định chức danh trên lâm thời.
Nhiệm kỳ của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là 5 năm.
Trong trường hợp cần bảo đảm thống nhất với thời điểm tổ chức lại thôn, tổ dân phố hoặc do tình huống bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh không thể tổ chức bầu cử đúng thời hạn, UBND xã quyết định việc rút ngắn hoặc kéo dài nhiệm kỳ hoạt động của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố nhưng không quá 6 tháng.
Trường hợp phải rút ngắn hoặc kéo dài quá 6 tháng thì UBND xã báo cáo UBND tỉnh xem xét, quyết định.
Nghị định 185 cũng dành 1 điều quy định tiêu chuẩn của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố mới.
Theo đó, trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là công dân Việt Nam cư trú thường xuyên tại địa bàn xã, phường, đặc khu từ 21 tuổi trở lên, ưu tiên người trong độ tuổi lao động theo quy định; có đủ sức khỏe để hoàn thành nhiệm vụ và chức trách được giao.
Người này phải có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu; có uy tín trong cộng đồng dân cư; được nhân dân tín nhiệm; bản thân và gia đình gương mẫu về đạo đức, lối sống, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Đặc biệt, trưởng thôn được yêu cầu có kiến thức văn hóa, năng lực, kinh nghiệm và phương pháp vận động, tổ chức nhân dân thực hiện tốt các công việc tự quản của cộng đồng dân cư và triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ do cấp ủy, chính quyền địa phương cấp xã giao.
Chính phủ khuyến khích lựa chọn người có trình độ chuyên môn phù hợp với yêu cầu hoạt động của thôn, tổ dân phố.
Đáng lưu ý, trưởng thôn cần có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; có khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định. Người này không trong thời gian bị xử lý kỷ luật, bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang chấp hành bản án, quyết định của Tòa án.
Tính đến năm 2025, cả nước có 89.574 thôn, tổ dân phố và 268.722 người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Với những tiêu chí mới cùng việc nới quy mô số hộ gia đình thì nhiều thôn, tổ dân phố chưa đủ điều kiện sẽ tiến hành sáp nhập tới đây./.
Theo Báo điện tử Dân trí
